Badania lekarskie pracownika: najważniejsze informacje
| Rodzaje badań | wstępne, okresowe, kontrolne |
| Kto kieruje na badania? | pracodawca |
| Kto płaci? | pracodawca |
| Kto przeprowadza? | lekarz posiadający uprawnienia do badań profilaktycznych pracowników |
| Badania kontrolne — kiedy? | po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni |
| Czy można pracować bez badań? | nie |
Rodzaje badań lekarskich pracownika
Przepisy wyróżniają trzy rodzaje profilaktycznych badań lekarskich:
| Rodzaj badania | Kiedy jest wymagane |
|---|---|
| Badania wstępne | Przed podjęciem pracy na danym stanowisku |
| Badania okresowe | W trakcie zatrudnienia, w określonych odstępach czasu |
| Badania kontrolne | Po niezdolności do pracy spowodowanej chorobą trwającej dłużej niż 30 dni |
Każdy z tych rodzajów ma inny cel i inne zasady przeprowadzania.
Uwaga dla pracodawców zatrudniających osoby na umowach cywilnoprawnych: art. 229 Kodeksu pracy odnosi się do pracowników zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. W przypadku osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych obowiązek przeprowadzenia badań należy oceniać w zależności od rodzaju wykonywanej pracy i występujących zagrożeń.
Badania wstępne — przed podjęciem pracy
Badania wstępne przeprowadza się przed dopuszczeniem pracownika do pracy. Dotyczy to każdej osoby nowo zatrudnionej, a także pracownika przenoszonego na stanowisko, na którym występują inne warunki pracy lub inne czynniki szkodliwe dla zdrowia niż na dotychczasowym stanowisku.
Wyjątek zachodzi, gdy pracownik jest ponownie zatrudniany u tego samego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy, a przerwa w zatrudnieniu nie przekroczyła 30 dni. W takim przypadku obowiązujące orzeczenie lekarskie zachowuje ważność.
Czy badania od poprzedniego pracodawcy są ważne przy zmianie pracy?
Nowy pracodawca może w określonych okolicznościach przyjąć aktualne orzeczenie wydane u poprzedniego pracodawcy i nie kierować pracownika na badania wstępne. Warunki są następujące: zatrudnienie następuje w ciągu 30 dni od rozwiązania poprzedniej umowy, pracownik przedstawia aktualne orzeczenie lekarskie wraz ze skierowaniem będącym jego podstawą, nowy pracodawca stwierdzi, że warunki pracy opisane w przedstawionym skierowaniu odpowiadają warunkom występującym na nowym stanowisku pracy, a rodzaj pracy nie obejmuje prac szczególnie niebezpiecznych.
Decyzję o przyjęciu orzeczenia z poprzedniego zatrudnienia podejmuje pracodawca po ocenie dokumentów. W razie wątpliwości co do aktualności orzeczenia lub warunków pracy pracodawca może skierować pracownika na nowe badania.
Jeśli zatrudniasz nowego pracownika, pamiętaj, że szkolenie wstępne BHP i skierowanie na badania to obowiązki, które muszą zostać spełnione przed pierwszym dniem pracy. Szkolenie wstępne BHP w Poznaniu możesz zlecić zewnętrznej firmie, co pozwala dopełnić formalności szybko i zgodnie z przepisami.
Jak często wykonuje się badania okresowe pracownika?
Badania okresowe wykonuje się w trakcie zatrudnienia. Nie ma jednego terminu wspólnego dla wszystkich pracowników. Częstotliwość zależy od rodzaju wykonywanej pracy, czynników występujących na stanowisku oraz oceny lekarza przeprowadzającego badanie. Termin kolejnego badania jest każdorazowo wskazywany w orzeczeniu lekarskim.
Pracodawca ma obowiązek monitorować daty ważności orzeczeń lekarskich i kierować pracownika na kolejne badania przed upływem terminu ważności poprzedniego orzeczenia. Dopuszczenie do pracy pracownika z przeterminowanym orzeczeniem jest traktowane tak samo jak brak badań.
Badania kontrolne — po długiej nieobecności
Badania kontrolne przeprowadza się, gdy pracownik był nieobecny w pracy z powodu choroby przez okres dłuższy niż 30 dni. Obowiązek ten powstaje niezależnie od tego, czy przerwa wynikała z jednego ciągłego zwolnienia lekarskiego, czy z kilku następujących po sobie.
Przed powrotem do pracy pracownik musi uzyskać orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na dotychczasowym stanowisku. Lekarz medycyny pracy ocenia aktualny stan zdrowia pracownika w kontekście warunków panujących na stanowisku opisanym w skierowaniu. Pracodawca kieruje pracownika na badania kontrolne, wystawiając skierowanie.
Kto przeprowadza badania profilaktyczne?
Badania profilaktyczne pracowników może przeprowadzać wyłącznie lekarz posiadający uprawnienia do przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników, najczęściej ze specjalizacją w dziedzinie medycyny pracy. Pracodawca zapewnia pracownikom profilaktyczną opiekę zdrowotną na podstawie pisemnej umowy zawartej z podstawową jednostką służby medycyny pracy.
Zwykłe zaświadczenie od lekarza rodzinnego nie spełnia wymagań. Orzeczenie lekarskie wydane przez uprawnionego lekarza jest jedynym dokumentem potwierdzającym zdolność do pracy na danym stanowisku.
Pracownik lub pracodawca może odwołać się od treści orzeczenia lekarskiego w terminie 7 dni od jego otrzymania. Odwołanie wraz z uzasadnieniem składa się za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie, do właściwego podmiotu odwoławczego, np. wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy.
Skierowanie na badania lekarskie pracownika — co musi zawierać?
Pracodawca kieruje pracownika na badania, wystawiając skierowanie. Skierowanie to dokument, który lekarz przeprowadzający badanie musi otrzymać przed jego wykonaniem. Bez kompletnego skierowania badanie nie może zostać przeprowadzone.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia skierowanie musi zawierać:
- dane pracodawcy (nazwa, adres, NIP)
- dane pracownika (imię, nazwisko, PESEL, data urodzenia)
- stanowisko pracy lub stanowiska, na których pracownik będzie zatrudniony
- informacje o warunkach pracy, w tym wykaz czynników szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych dla zdrowia, wraz z określeniem wielkości narażenia
- informacje o aktualnych wynikach badań i pomiarów czynników szkodliwych, jeżeli takie badania i pomiary zostały wykonane
Ile egzemplarzy skierowania na badania lekarskie należy wystawić?
Skierowanie wystawia się w dwóch egzemplarzach. Jeden egzemplarz otrzymuje osoba kierowana na badanie, drugi pozostaje u pracodawcy. Osoba kierowana na badanie okazuje swój egzemplarz lekarzowi przeprowadzającemu badanie.
Nieprawidłowe lub niekompletne skierowanie skutkuje odmową przeprowadzenia badania. Przygotowanie kompletnej dokumentacji BHP, w tym skierowań na badania lekarskie, jest częścią obowiązków pracodawcy. Jeśli potrzebujesz wsparcia w tym zakresie, zapoznaj się z naszą ofertą dokumentacji BHP w Poznaniu.
Skorzystaj z porady online
Masz pytania dotyczące BHP? Uzyskaj pomoc w zakresie szkoleń, dokumentacji i obsłudze BHP w Poznaniu i Wielkopolce.
Kto płaci za badania lekarskie pracownika?
Koszty profilaktycznych badań lekarskich w całości ponosi pracodawca. Wynika to wprost z art. 229 § 6 Kodeksu pracy. Pracodawca nie może obciążyć pracownika kosztami badań, odliczyć ich od wynagrodzenia ani uzależnić przeprowadzenia badań od wpłaty ze strony pracownika.
Jeśli badania przeprowadzane są w godzinach pracy, pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy (art. 229 § 3 KP). W razie konieczności dojazdu do placówki medycyny pracy w innej miejscowości pracownikowi przysługuje zwrot kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.
Konsekwencje braku aktualnych badań lekarskich
Pracodawca, który dopuszcza pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego, popełnia wykroczenie. Nieprzestrzeganie przepisów w zakresie badań profilaktycznych może skutkować odpowiedzialnością za wykroczenie i karą grzywny od 2 000 do 60 000 zł na podstawie art. 283 § 1 Kodeksu pracy. Inspektor pracy może zastosować mandat albo skierować wniosek o ukaranie do sądu.
Pracownik, który nie przystępuje do badań, narusza swoje obowiązki pracownicze. Pracodawca nie może jednak dopuścić go do pracy do czasu uzyskania orzeczenia lekarskiego. Odmowa poddania się badaniom przez pracownika może stanowić podstawę do rozwiązania umowy o pracę.
W razie wypadku przy pracy brak aktualnych badań lekarskich jest traktowany jako uchybienie pracodawcy w zakresie organizacji bezpiecznych warunków pracy. Okoliczność ta jest brana pod uwagę przez Państwową Inspekcję Pracy podczas postępowania powypadkowego i może wpłynąć na zakres odpowiedzialności pracodawcy wobec poszkodowanego pracownika i organu rentowego.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są 3 rodzaje badań lekarskich pracownika?
Przepisy wyróżniają badania wstępne (przed podjęciem pracy), badania okresowe (w trakcie zatrudnienia, w terminach wskazanych przez lekarza) oraz badania kontrolne (po nieobecności z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni).
Ile czasu ma pracownik na zrobienie badań lekarskich?
Termin nie wynika wprost z przepisów Kodeksu pracy. W praktyce pracodawca kieruje pracownika na badania wstępne przed pierwszym dniem pracy, a na badania okresowe z odpowiednim wyprzedzeniem przed upływem ważności poprzedniego orzeczenia. Na badania kontrolne pracownik musi się zgłosić przed powrotem do pracy po długiej nieobecności.
Kiedy są wymagane badania kontrolne pracownika?
Badania kontrolne są wymagane, gdy niezdolność pracownika do pracy spowodowana chorobą trwała dłużej niż 30 dni. Przed ponownym dopuszczeniem do pracy pracodawca musi skierować pracownika na badania kontrolne.
Czy pracodawca może obciążyć pracownika kosztami badań lekarskich?
Nie. Koszty badań profilaktycznych ponosi wyłącznie pracodawca (art. 229 § 6 KP). Pracodawca nie może potrącić kosztów badań z wynagrodzenia pracownika ani wymagać ich opłacenia przez pracownika.
Co się stanie, jeśli pracownik nie zrobi badań lekarskich na czas?
Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego. Naruszenie tego obowiązku jest wykroczeniem zagrożonym karą grzywny na podstawie art. 283 § 1 KP. Brak badań może też mieć istotne konsekwencje w razie wypadku przy pracy.
Czy pracownik może wykonać badania lekarskie w czasie pracy?
Tak. Jeżeli badania profilaktyczne przeprowadzane są w godzinach pracy, pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy. W razie konieczności dojazdu do placówki medycyny pracy pracownikowi przysługuje również zwrot kosztów przejazdu.
Czy badania od poprzedniego pracodawcy są ważne przy zmianie pracy?
W określonych okolicznościach nowy pracodawca może przyjąć aktualne orzeczenie wydane u poprzedniego pracodawcy i nie kierować pracownika ponownie na badania wstępne. Warunkiem jest m.in. zatrudnienie w ciągu 30 dni od rozwiązania poprzedniej umowy, takie same warunki pracy na nowym stanowisku oraz brak prac szczególnie niebezpiecznych. Decyzję każdorazowo podejmuje nowy pracodawca po analizie dokumentów.
Ile egzemplarzy skierowania na badania lekarskie wystawia pracodawca?
Pracodawca wystawia skierowanie w dwóch egzemplarzach. Jeden egzemplarz otrzymuje pracownik i okazuje go lekarzowi, drugi pozostaje u pracodawcy.
Jak długo ważne są badania lekarskie pracownika?
Nie ma jednego okresu ważności wspólnego dla wszystkich pracowników. Termin kolejnego badania określa lekarz przeprowadzający badanie i wskazuje go w orzeczeniu lekarskim. Zależy on m.in. od rodzaju pracy i czynników występujących na stanowisku.
Profilaktyczne badania lekarskie pracowników to jeden z podstawowych obowiązków pracodawcy, obok szkolenia BHP i prowadzenia dokumentacji. Właściwe przygotowanie skierowania, terminowe kierowanie pracowników na badania i przechowywanie orzeczeń lekarskich chroni pracodawcę przed konsekwencjami prawnymi.
Jeśli potrzebujesz wsparcia w zakresie dokumentacji BHP dla swojej firmy, skontaktuj się z nami. Oferujemy również szkolenia wstępne BHP w Poznaniu, które możesz zlecić przed zatrudnieniem nowego pracownika.
